حمایت از حقوق زندانیان طبق قوانین نظام جمهوری اسلامی ایران
هدف از مجازات و تأثیرآن در حقوق زندانیان در زندگی اجتماعی در قبال مسئولیتهائی که جامعه با تدوین قوانین و وضع مقررات برای افراد بوجود آورده مکلف به دفاع از سایر حقوق و آزادی های آنان است .اگر یکی از افراد جامعه مورد تجاوز قرار گیرد جامعه برای احقاق حق و حفظ امنیت و آرامش ملزم به مجازات مجرم است . واکنش جامعه در قبال پدیده مجرمانه که مجازات نامیده می شود مشقتی است که از نظر جانی ،مالی ،حیثیت و آبرو بر مجرم تحمیل میگردد . در طی ادوار زندگی اجتماعی روشهای گوناگون تنبیهی و کیفری وجود داشته و واکنش جامعه در تعیین نوع مجازات با قدرت هیئت حاکمه و میزان خشم و تأثری که مردم از وقوع جرم داشته اند مرتبط بوده است .اکنون هر کشوری با توجه به وضع اقتصادی ،سیاسی ،تحولات اجتماعی ،آداب و رسوم ،اعتقادات مذهبی ،مقتضیات و امکانات با تدوین قوانین و مقررات سیاست کیفری خاصی اتخاذ می کند. اکثر کشورهای مترقی هدف کلی از مجازات را به شرح ذیل پذیرفته اند .
الف)اصلاح و تربیت یا درمان بزهکار:
قانون جزای سوئیس اولین قانونی است. که در آن هدف از مجازات اصلاح و تربیت مجرم ذکر شده است .اصل مذکور بعداً در قوانین کیفری بعضی از کشورها از جمله قوانین کیفری آلمان و ایتالیا و کشورهای مختلف آمریکای لاتین نیز پذیرفته شده است و این هدف با حفظ حقوق معنوی زندانی مطابقت دارد
ب) پیشگیری عمومی :
تأثیر مجازات در پیشگیری عمومی تضمین اساسی برای حفظ تعلم و آرامش و امنیت در اجتماع است با مجازات مجرم کسانیکه آمادگی ارتکاب جرم را دارند از سرنوشت مجرم پند گرفته از ارتکاب جرم خودداری می کنند در ادوار مختلف تاریخ برای ارعاب مردم ،بزهکاران را در انظار عمومی مجازات می کردند تا مردم درس عبرت گرفته مرتکب جرم نشوند با اینکه تشدید مجازات در قوانین کیفری برای ارعاب دیگران حائز اهمیت خاص می باشد و افکار عمومی نیز از آن طرفداری می کند اما متخصصین حقوق کیفری تشدید مجازات را برای ایجاد ترس و وحشت رد کرده معتقدند که اثر ترعیبی مجازات با چگونگی فعالیت نیروی انتظامی و دستگیری بزهکاران و طرز اجرای مجازات ها رابطه مستقیم دارد .
ج ) پیشگیری فردی :
جازات بزهکار که به منظور پیشگیری از تکرار جرم است یک عمل پیشگیری فردی نیز محسوب می شود .بزهکار پس از محکومیت و تحمل مجازات از ترس مجازات از ارتکاب جرم خودداری می نمایند .هرگاه مجرمی فوری مجازات و تنبیه شود اثر روانی داشته و در پیشگیری موثر است لیکن تکرار مجازات سبب خو گرفتن مجازات شده و اثر ترعیبی را از بین می برد .با اینکه عده ای از متخصصین حقوق کیفری اثرات ترغیبی مجازات را در پیشگیری فردی تأیید می کند ولی باید یادآور شد که جمعیت کیفری (زندانیان)را کسانی تشکیل می دهند که تکرار جرم دارند و روز به روز نیز بر تعداد آنان افزوده می گردد .
د) تلافی برای تسکین افکار عمومی :
از نظر اخلاقی ،مجازات یک روش تلافی است زیرا وقتی جرمی اتفاق می افتد اجتماع بمنظور تسکین افکار عمومی که براثر وقوع جرم آشفته و نگران گردیده بزهکار را به کیفر می رساند .با مجازات بزهکار افرادی که خواهان اجرای عدالت هستند آرامش یافته و فکر انتقام جوئی خصوصی از بین می رود .از لحاظ احساسات عمومی ، با اجرای کیفر مجرم کفاره گناه خود را به اجتماع پس داده و عدالت اجتماعی گسترش می یابد .با توجه به اینکه هدف از مجازات تلافی و ارضاء حس انتقام جوئی نیست ولی توجه افکار عمومی در تشدید مجازات و حتی تعیین اقسام مجازات ها و تدوین قوانین موثر است .
همانطور که اشاره شد نگاه مسئولین به زندانیان و مسائل آنان نگاهی ژرف اندیشانه و حمایتی بوده و با تکیه بر همین اصول به امور زندانیان می پردازند,ولی آیا به غیر از دولت نهادهای دیگری در امور زندانیان می توانند دخالت نمایند و احیانا" کاستی ها را در این زمینه رفع کنند.
انجمن حمایت از زندانیان
طبق قانون:انجمن حمايت از زندانيان انجمني است كه با شركت مسئولان و معتمدان بشرح موراد بعد در مقر هر دادگاه عمومي، دادگاه شهرستان و دادگاه بخش مستقل(در صورت وجود زندان) تشكيل مي شود.انجمن موسسه اي غير انتفاعي و داراي شخصيت حقوقي است نظارت بر كار ، تشكيل و انحلال و تعيين خط مش و صدور احكام و هماهنگي امور انجمنها در سطح كشور بر عهده اداره كل اقدامات تاميني و تربيتي است.
گوشه ای از اهداف انجمن حمایت از زندانیان :
انجمن در جهت كمك به زندانيان و خانواده آنان و نوپروري و اصلاح زندانيان و همكاري با زندانيان و موسسات تاميني و تربيتي و مراكز مراقبت پس از خروج زندانيان فعاليت و اقدام مي نمايد.
انجمن به هر اقدام و عملي كه اهداف انجمن ايجاب كند موظف است از جمله : كمك به خانواده زندانيان- باز سازي شخصيت و اصلاح و ارشاد زندانيان- كمك در جهت آموزش حرفه اي به زندانيان- كمك به اشتغال زندانيان پس از آزادي با تهيه فرصتهاي شغلي يا كمك مالي-مساعدت در بهبود وضع بهداشت و درمان ،ترغيب و تشويق فعاليتهاي فرهنگي، ورزشي، حرفه اي و آموزشي زندانها، انجمن خدمات خود را به كليه زندانها، كانونهاي اصلاح و تربيت اطفال بزهكار، مراكز مراقبت پس از خروج، زندانيان بزركسال و اطفال بزهكار و ديگر موسسات تاميني و تربيتي مه وجود دارند يا بعداً ايجاد ميشوند و نيز كساني كه در اين زندانها و موسسات نگهداري ميشوند و به خانواده آنها ارائه خواهد شد- استفاده از خدمات اطباء ، مددكاران ، مهندسين،آموزگاران و صاحبان تخصص و حرفه و فن در جهت بهبود وضعيت و پرداخت پاداش خريد خدمت آنها و...
همچنین انجمن می تواند مسئولان زندان ها را از نطرات مشورتی خود در مورد حسن اداره زندان آگاه سازند.بقیه مسائل انجمن از نظر مالی و اعضاء تشکیل دهنده آن و ... زیاد مورد بحث ما نیست, بنابراین به آن اشاره نمی کنیم.
سایر اقدامات حمایتی از زندانیان در نظام جمهوری اسلامی:
روز ملی حمایت از زندانیان :
در ایران روز 5 خرداد بنا به تصمیم شورای عالی انقلاب فرهنگی روز حمایت از زندانیان نام گذاری شده است که این اقدام بعید است در کشورهای دیگر انجام شده باشد.
پیش بینی وضعیت زندانیان و خانواده های آنان در طرح هدفمند کردن یارانه ها :
ولیالله خبره قائم مقام سازمان بازرسی کل کشور و رئیس هیأت مدیره انجمن حمایت زندانیان کرج در جلسه مجمع عمومی این انجمن اظهار داشت: خانوادههای زندانیان با تحمل رنج دوری از سرپرست خانوار و تأمین هزینههای زندگی مواجهاند و اکنون که دولت مصمم به اجرای قانون هدفمند کردن یارانهها است شایسته است این قانون به نحوی اجرا شود که نخست موجب کاهش سطح تغذیه، بهداشت، آموزش و حرفهآموزی زندانیان و امور رفاهی و ورزشی آنان نشود و در مرحله بعد، خانوادههای زندانیان به نحو مناسب تری تحت پوشش مالی قرار گیرند.
برخورد قضایی و کیفری با مامورین متخلف در برخورد با زندانیان :
از آنجا که دربرخورد با مسائل زندانیان شرط اول حفظ کرامت انسانی بوده ,نظام جمهوری اسلامی قوانینی را در برخورد با متخلفین تدوین نموده است و در اجرای این قوانین نیز مصرانه با متخلفین برخورد می نماید زیرا ایشان مسئول تامین آرامش و نظم و ... هستند.چندی قبل نيروي انتظامي حدود 12 نفر از نيروهاي خود را که در اين قضايا تخلف کرده اند عزل و برکنار کرده است و نتيجه اين برخوردها در سايت نيروي انتظامي هم منتشر شده است.
با این حال متاسفانه بعضی از دشمنان قسم خورده این مرز وخاک در پی اقدامات باطل خود بارها مسائل زندانیان را مطرح کرده و از مسائل مربوط به این قشر از اجتماع برای پیشبرد اهداف خود سوء استفاده کردند که نمونه اخیر آن را در همین فتنه اخیر با طرح مسائلی چون :شکنجه زندانیان ,تجاوز به آنان و کشتن برخی از آنان بر اثر شدت شکنجه و.... به یاد داریم .